મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ હેઠળ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવામાં આવી. મુંબઈ (મહારાષ્ટ્ર) ના વિક્રોલીમાં ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) ના પ્રથમ કટરહેડને સફળતાપૂર્વક શાફ્ટમાં ઉતારવામાં આવ્યો. 13.6 મીટર વ્યાસ અને આશરે 350 ટન વજન ધરાવતો આ કટરહેડ TBM ના મુખ્ય શીલ્ડની પ્રાથમિક એસેમ્બલીના અંતિમ તબક્કાનું પ્રતીક છે।
21 કિલોમીટર લાંબા મુંબઈ ટનલ વિભાગમાંથી 16 કિલોમીટર ભાગના નિર્માણ માટે બે TBM મશીનો એસેમ્બલ કરવામાં આવી રહી છે. તેમાં ઠાણે ક્રીક નીચે બનનાર 7 કિલોમીટર લાંબી ટનલનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે ભારતની પ્રથમ સમુદ્રની નીચેની રેલ ટનલ હશે. દરેક TBM નું વજન 3,000 ટનથી વધુ છે અને રેલ ટનલ નિર્માણ માટે દેશમાં અત્યાર સુધી ઉપયોગમાં લેવાયેલી સૌથી મોટી મશીનો છે।
ઇજનેરીનું અદ્ભુત ઉદાહરણ:
- 13.6 મીટર વ્યાસ ધરાવતો આ કટરહેડ એટલી વિશાળ ટનલ ખોદવામાં સક્ષમ છે કે જેમાં હાઈ-સ્પીડ કોરિડોરની અપ અને ડાઉન બંને લાઈનો એક જ ટનલમાં રહેશે
- તેનું 350 ટન વજન લગભગ 250 પેસેન્જર કારો (મિડ-સાઇઝ SUV) ના વજન જેટલું છે
- આ યુનિટને પાંચ અલગ-અલગ શિપમેન્ટમાં સાઇટ પર પહોંચાડવામાં આવી હતી, જેને 1,600 કિલોગ્રામ હાઈ-પ્રિસિઝન વેલ્ડિંગ દ્વારા જોડવામાં આવી
- આ યુનિટમાં 84 કટર ડિસ્ક, 124 સ્ક્રેપર અને 16 બકેટ લિપ લગાવવામાં આવ્યા છે, જે ખોદકામ અને મલબા દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને અસરકારક બનાવે છે।
કટર ડિસ્ક મુખ્ય ઉપકરણો છે, જે પથ્થરો કાપવાનું કાર્ય કરે છે. ત્યારબાદ કટરહેડ પર લાગેલા સ્ક્રેપર્સ મલબો દૂર કરીને સફાઈનું કાર્ય કરે છે।
બકેટ લિપ કટરહેડનો તે ખુલ્લો ભાગ છે, જેના માધ્યમથી મલબો મશીનના મક ચેમ્બર (muck chamber) માં પ્રવેશ કરે છે. તે મલબાને એકત્રિત કરવા અને તેને પાઇપલાઇન સિસ્ટમ તરફ દિશામાન કરવામાં મદદ કરે છે, જેથી ટનલમાંથી બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા શક્ય બને છે।
આ TBM વિક્રોલીથી આશરે 6 કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરીને ઘન શહેરી વિસ્તાર અને મીઠી નદીની નીચેથી પસાર થઈને બાંદ્રા-કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) ખાતે નિર્માણાધીન મુંબઈ બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશન સુધી પહોંચશે, જ્યાં તેને બહાર કાઢવામાં આવશે।
ટનલ ખોદકામની સુરક્ષા તથા આસપાસની સંરચનાઓની સતત દેખરેખ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિવિધ મોનિટરિંગ સાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમાં સરફેસ સેટલમેન્ટ પોઇન્ટ્સ (SSP), ઓપ્ટિકલ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ સેન્સર્સ (ODS) અથવા ટિલ્ટ મીટર્સ, BRT (બાય રિફ્લેક્ટ ટાર્ગેટ/3D ટાર્ગેટ), ટનલની સપાટી પર સૂક્ષ્મ ખેંચાણ (micro strains) માપવા માટે સ્ટ્રેન ગેજ, તેમજ પીક પાર્ટિકલ વેલોસિટી (PPV) અથવા કંપન અને ભૂકંપીય તરંગોની દેખરેખ માટે સીસ્મોગ્રાફનો સમાવેશ થાય છે।
